Het is precies 100 jaar geleden dat de Zuiderzeewet van kracht werd. Dat was de start van een van ’s werelds grootste waterbouwkundige projecten van ingenieur Cornelis Lely: de Zuiderzeewerken. Museum Nijkerk en Stoomgemaal Arkemheen herdenken dit met een opvallende dubbelexpositie ‘Nijkerk en de Zuiderzee’.
NIJKERK – Conservator van Museum Nijkerk Saskia van den Berg is nog druk met de voorbereiding van de tentoonstelling. Het inhoudelijke gedeelte wordt vooral door vrijwilliger Theo Slijkerman verzorgd. Centraal staat de historische ontwikkeling van de Zuiderzee en de polder Arkemheen. Ook wordt er veel aandacht besteed aan de beurtvaart en de Zuiderzeewerken van de jaren ’60 met vele foto’s, films en interactieve onderdelen.
Kustlijn noordelijker
“Door de aanleg van ringdijken en het uitmalen van water kwamen grote delen van de Zuiderzee droog te liggen”, zegt Theo Slijkerman. “De kustlijn lag toen een stuk noordelijker dan tegenwoordig. Wat nu Zuidelijk Flevoland is, was vroeger Nijkerks grondgebied. Daar is een stuk van een mammoettand gevonden. Het zal te zien zijn tijdens deze nieuwe expositie.”
Slijkerman: ”Archeologen hebben er ook vuurstenen, haardplaatsen, potscherven en een stenen bijl gevonden. Dat bewijst dat hier al in de steentijd mensen woonden. Door het stijgende water verdwenen die nederzettingen in de golven. In de bodem zijn oude slenken gevonden, natuurlijk gevormde geulen voor de afvoer van water en hoger gelegen horsten waarop nederzettingen ontstonden. De Laakse Slenk is bijvoorbeeld een reconstructie van een dergelijk gebied.”
Gevaren
“In de middeleeuwen werd hier veel gevaren met koggen, grote houten handelsschepen”, gaat Slijkerman verder. ”Op de wilde vaart koersten de schepen naar de Noord- of Oostzee. Vanaf de 18e eeuw verzorgde de beurtvaart het regelmatige transport van goederen en personen tussen de havens van Amsterdam en Nijkerk. Vervoer over water gaf Nijkerk een belangrijke economische impuls. Hierdoor kon de stad niet alleen tabak verbouwen, maar ook verhandelen. Nog steeds is er veel industrie gelegen aan de Arkervaart.”
Bescherming
Om Nijkerk tegen het water te beschermen, werd in 1356 begonnen met de bedijking van dit gebied. Slijkerman: ”Zo ontstond de polder Arkemheen. De bochtige sloten zijn restanten van de oorspronkelijke kreken. De boomstronken die nog af en toe worden opgegraven zijn het bewijs dat hier niet altijd alleen maar gras stond.”
Kraagstukken
In de tentoonstelling is onder meer te zien hoe de dijk van Zuidelijk Flevoland is gebouwd met zand en keileem en afgedekt met klei en kraagstukken. Dat zijn matten van wilgentenen en riet die met stenen worden verzwaard. Verder worden foto’s getoond van de sluiting van het dijkgat bij Nijkerk, het sluizencomplex en het droogvallen van de polder, nu 50 jaar geleden. Voor de oude Arkersluis is een speciaal plekje ingeruimd.
De expositie bij het stoomgemaal duurt van 14 juni t/m 31 oktober. Bij Museum Nijkerk van 14 juni t/m 29 december. Het museum is gevestigd aan de Venestraat 16 en telefonisch bereikbaar op 033 – 245 7005.
Meer informatie is te vinden op www.museumnijkerk.nl. Stoomgemaal Arkemheen ligt aan de Zeedijk 6 in Nijkerk, www.stoomgemaal-arkemheen.nl
Artikel en foto: Yvonne Krol / Nijkerk Nu