Elke week twee keer domineespost als flessenpost op deze site, op dinsdag en vrijdag: een Corona-briefwisseling van de twee Veense dominees Judith Visser en Leendert van der Sluijs. Hun vragen zouden zomaar ook uw/jouw vragen kunnen zijn. Hun antwoorden misschien eye-openers… Vandaag antwoordt ds. Judith Visser.
Ha Leendert!
Wat heb je me een geweldig duidelijk antwoord gegeven! Mag ik wat ik denk als dominee denken? Ja! Schrijf jij. Gelukkig maar, hoef ik me daar niet druk om te maken. Denken mag, preken wordt hierover lastiger, dat ben ik met je eens. Hoe leg je het uit? ‘Wie zichzelf leert kennen, leert God kennen.’ Het is uiteraard juist niet de bedoeling jezelf tot god te verheffen en God van Zijn troon te stoten. Maar wat is het dan wel? En wat is dan dat ‘jezelf leren kennen’?
Bedankt voor de theologische lijnen die je hierbij uitstippelt, van Lewis (weliswaar geen theoloog) naar Augustinus naar de Bijbel. Ik vind dat nog weleens lastig. Ook tijdens mijn studie theologie heb ik nogal eens het verwijt gekregen dat ik geen academische en/of theologische taal spreek. Helaas, want mijn hoofd liep toen al over van gedachten en misschien zelfs van vragen! Maar omdat ik te veel tijd kwijt was met het op voorhand vertalen van mijn eigen woorden kwam het maar moeilijk uit de verf. Het leek toen nogal een probleem, maar vandaag de dag pluk ik er de vruchten van, want (uitzonderingen daargelaten) zitten de meeste mensen in de kerk niet echt te wachten op academische en theologische taal.
Maar wat is dat ‘jezelf leren kennen’? Dat is toch niet een veelvoud aan testjes doen in een nog grotere veelvoud aan tijdschriften? En het is toch ook niet per se het eerste wat in je opkomt of zomaar je hart volgen? Hoe kom je nu toch tot een dieper besef van jezelf? Ligt dit eigenlijk niet heel dicht bij de religieuze vragen van deze tijd? Als ik denk aan tijdschriften als Flow en Happinezz bijvoorbeeld, daar komt deze vraag toch voortdurend naar voren. Ontdek je eigen gebruiksaanwijzing, waar voel jij je thuis, wat zijn de boeken van jouw leven, teken je dag, de vakantie als jouw levensles, om maar even wat voorbeelden te noemen (ja, ik heb er ook een paar liggen…).
Onze tijd wordt nogal eens getypeerd als een egoïstische en individualistische tijd waarin we ons eigen persoontje hoog in het vaandel hebben staan. En dit wordt dan erg negatief uitgelegd. Nou ben ik geen voorstander van egoïsme en ik zie ook de nadelen van individualisme. Maar leg je dit naast de gedachte ‘wie zichzelf leert kennen, leert God kennen’, is onze egoïstische en individualistische tijd dan altijd negatief? Ja, ja, ik begeef me op glad ijs, maar dat houdt de spanning er een beetje in he? Is het niet allemaal begonnen met heel oprechte vragen vanuit een samenleving die juist alleen maar het groepsbelang in het oog hield en daarmee geen oog had voor de noden van het individu? O, nog even en ik ga toch academische taal gebruiken!
Zijn we in onze huidige tijd niet gewoon weer het slachtoffer geworden van een menselijk mechanisme waar we maar niet vanaf komen. De grote Lewis (ik dacht ten minste dat het van hem was) heeft dat eens mooi uitgelegd met het beeld van een mens die op een paard rijdt. Heb je dat weleens gedaan, op een paard rijden? Ik heb het ooit een keer gedaan, ik vond het machtig mooi en spannend tegelijk en het leverde mij grote bewondering op voor iedereen die überhaupt op een paard kan rijden. Maar Lewis legt uit dat we als mensen geneigd zijn om wanneer we van een paard vallen, dat we dan met zo’n vaart er weer op springen, dat we er aan de andere kant weer vanaf vallen. Zo vervallen we ook in ons denken, in onze cultuur, van het ene uiterste in het andere uiterste. Ik geef het beeld lang niet zo duidelijk weer als Lewis het deed, maar snap je het idee? We vielen van ons paard en belandden daarmee in het uiterste van een samenleving die alleen de groep belangrijk vond. Als reactie daarop sprongen we met zo’n vaart weer op ons paard dat we er aan de andere kant weer vanaf vielen in het uiterste van een samenleving die alleen het individu belangrijk vindt. Het is alleen maar wachten op de volgende valpartij aan de andere kant, waarin we de groep het belangrijkst vinden. Zoiets?
Ik ben benieuwd wat jij hiervan vindt.
Hartelijke collegiale groet! Judith