Op woensdag 28 oktober staat een opmerkelijke en diepgaand emotionele zaak op de rol bij de meervoudige strafkamer van de Rechtbank Midden-Nederland in Utrecht. Vier vrouwen, onder wie één uit Hoevelaken, moeten zich verantwoorden voor grafschennis op begraafplaats Rusthof in Leusden. Wat begon als een ‘paranormale zoektocht’ naar energieën van overleden kinderen, eindigde in een maatschappelijke storm, het ontslag van een begraafplaatsdirecteur en diepe trauma’s bij tientallen nabestaanden. De Veense Courant mocht voorafgaande aan de rechtszitting het strafdossier inzien. Exclusief door Kees van den Heuvel

Het is zaterdagavond 11 september 2021 als een groepje vrouwen na sluitingstijd begraafplaats Rusthof in Leusden betreedt. Hun doel: het maken van contact met de geestenwereld. Uitgerust met professionele apparatuur voor ‘ghost hunting’ begeven zij zich naar het kinderhofje, de plek waar overleden kinderen en baby’s begraven liggen. Terwijl de begraafplaats in duisternis is gehuld, ontplooit de groep een uitgebreide paranormale sessie: Er wordt gebruikgemaakt van een zogeheten K2-meter, een apparaat dat elektromagnetische velden meet en in de paranormale wereld populair is om de aanwezigheid van ‘energieën’ of geesten aan te tonen. Een voice-recorder wordt op en tussen de graven geplaatst om eventuele stemmen van overledenen uit het hiernamaals op te vangen (Electronic Voice Phenomena). De vrouwen stellen hardop gerichte vragen aan de overleden kinderen. Om de geesten van de kinderen te triggeren of te behagen, plaatsen zij lichtgevende balletjes op en naast de graven. Meerdere graven en monumenten worden hierbij fysiek aangeraakt.

De schokgolf en de aangiften
De zaak komt pas veel later aan het licht, wanneer er beelden en geluidsfragmenten van de paranormale sessie online uitlekken. De impact op de nabestaanden is verwoestend. Ouders worden geconfronteerd met het idee dat wildvreemden in de anonimiteit van de nacht de rustplaats van hun overleden kind hebben gebruikt als decor voor een spiritueel experiment.
De verontwaardiging is zo groot dat tientallen ouders en nabestaanden onmiddellijk aangifte doen van grafschennis. Voor sommige families is de emotionele schade zo ondragelijk dat zij de ultieme stap zetten: zij laten de stoffelijke resten van hun kinderen opgraven om ze elders, op een veilige plek, te herbegraven. Het strafrechtelijk onderzoek naar de seance verloopt aanvankelijk moeizaam. Dit heeft alles te maken met de Nederlandse wetgeving. Grafschennis (artikel 149 van het Wetboek van Strafrecht) kent een maximale gevangenisstraf van één jaar. Omdat dit juridisch gezien een relatief licht misdrijf is, heeft de recherche slechts beperkte opsporingsmiddelen tot haar beschikking. Zo mag de politie voor dit vergrijp bijvoorbeeld geen woningen binnentreden of doorzoeken.
De identiteit van de deelnemers blijft daardoor lange tijd een mysterie. In 2023 maakt het Openbaar Ministerie (OM) bekend dat er één verdachte definitief wordt vervolgd: een destijds 46-jarige vrouw uit Nieuwkoop. De grote doorbraak in het onderzoek volgt als het de digitale recherche lukt om de inbeslopen smartphone van deze hoofdverdachte te kraken. In de chatgeschiedenis en digitale communicatie stuit de politie op de identiteit van de drie andere deelneemsters. Het OM besluit daarop het dossier uit te breiden en in totaal vier vrouwen te vervolgen: de 49-jarige vrouw uit Nieuwkoop, en drie medeverdachten van 36, 41 en 79 jaar oud uit respectievelijk Rotterdam, Waalwijk en Hoevelaken.

De inhoudelijke behandeling bij de meervoudige strafkamer zal naar verwachting de hele dag in beslag nemen. De verdachten schetsen een wisselend beeld van hun intenties en de gang van zaken. Eén van de vrouwen heeft openlijk bekend dat zij daadwerkelijk balletjes bij een kindergraf heeft neergelegd en vragen heeft gesteld, maar claimt dat dit niet kwaadwillend bedoeld was.
Een andere cruciale verdedigingslijn leunt op de rol van de begraafplaatsdirectie. Een van de verdachten stelt dat zij ervan overtuigd was dat de groep toestemming had om daar te zijn. Onderzoek heeft uitgewezen dat de toenmalige directeur van Rusthof inderdaad voorafgaand aan de seance in september 2021 contact heeft gehad met de vrouwen en naderhand zelfs beelden van de sessie heeft opgevraagd. Dit handelen bleef niet zonder gevolgen: de directeur werd na het bekend worden van de zaak door de gemeente Amersfoort geschorst en wegens ernstig plichtsverzuim definitief ontslagen. Daarnaast hebben diverse nabestaanden de gemeente Amersfoort juridisch aansprakelijk gesteld voor de geleden materiële en immateriële schade.

De juridische kernvraag
De rechters van de meervoudige strafkamer buigen zich woensdag over de vraag of de handelingen van het viertal wettelijk gekwalificeerd kunnen worden als ‘opzettelijke schennis’ van een graf. De verdediging zal vermoedelijk aanvoeren dat er geen sprake was van het oogmerk om te vernielen of te beledigen, maar dat de vrouwen handelden vanuit een spirituele overtuiging. Het OM stelt daarentegen dat het ongevraagd betreden, aanraken en gebruiken van graven voor een paranormale seance na sluitingstijd per definitie een ontoelaatbare inbreuk is op de grafrust en de nagedachtenis van de doden. De uitspraak in deze zaak zal nauwgezet worden gevolgd door zowel de gedupeerde families als juristen, aangezien een strafzaak rondom een paranormale seance op een kinderbegraafplaats in Nederland zeldzaam is. Bron Kees van den Heuvel