Afgelopen zaterdag bereikte ons het trieste nieuws dat Carl Haarnack is overleden. Museum Nijkerk verliest in hem een warm pleitbezorger, een scherpzinnig adviseur en een gedreven ambassadeur van de Surinaamse geschiedenis. Carl Haarnack heeft ons – geen grootstedelijk maar klein regionaal museum, daar deinsde hij niet voor terug! – vanaf het begin bemoedigd en aangemoedigd bij het samenstellen van de tentoonstelling Nijkerk Suriname: mijn geschiedenis, jouw geschiedenis. Ruim een jaar geleden bezochten gastconservator Melly Soiso en ik hem bij de voorbereidingen voor de expositie aan de Veemkade in Amsterdam, waar zijn gehele Buku – Bibliotheca Surinamica is ondergebracht. Dat bezoek bleek kenmerkend voor wie Carl was: ruimhartig, betrokken en diep overtuigd van het belang om deze geschiedenis te vertellen.
Hij schonk Museum Nijkerk zijn boek ‘Groeten uit Paramaribo’- Suriname in 500 oude prentbriefkaarten. Voorin schreef Carl Haarnack de woorden die ons zijn bijgebleven, ook op moeilijke momenten in het toewerken naar de expositie: “Met complimenten voor jouw moed een Suriname tentoonstelling te maken. Succes!” Dit boek met zijn woorden ligt ter inzage in het museum in de Surinaamse literatuur hoek. Tijdens de verdere opzet van de tentoonstelling bleef hij beschikbaar als adviseur, vraagbaak én als aanmoediger. Als onderdeel van de expositie is zijn werk ook zichtbaar en ter inzage: een facsimile-editie van de Voyage à Surinam van Benoit, die Haarnack samenstelde met Garrelt Verhoeven.
Vlak voor de opening van de tentoonstelling in Museum Nijkerk liet Carl weten dat hij zich niet sterk genoeg voelde om aanwezig te zijn bij de opening van 31 oktober jl. Wel voorzag hij ons, tot het laatst betrokken, van een uitgebreide perslijst uit zijn eigen netwerk. Hij wilde dat het meerstemmige verhaal – zoals in Nijkerk – breed verteld zou worden. Carl Haarnack werd bekend als de grondlegger van de Buku – Bibliotheca Surinamica, een omvangrijke en unieke bibliotheek over de geschiedenis en cultuur van Suriname. Met zijn collectie bouwde hij, zoals stadsdeelbestuurder in Amsterdam Vincent de Kom het treffend verwoordde, “een monument” waarmee hij de geschiedenis van Suriname zichtbaar en tastbaar maakte voor huidige en nieuwe generaties. Voor deze grote verdiensten ontving hij kort voor de jaarwisseling de Andreaspenning van de stad Amsterdam.
Haarnack leverde daarnaast een belangrijke bijdrage aan het onder de aandacht brengen van het werk van Anton de Kom. Zijn bibliotheek bevatte een vrijwel complete verzameling publicaties van en over de Surinaamse schrijver en verzetsheld. Vanaf juni 2020 was hij voorzitter van de Anton de Kom Stichting en nauw betrokken bij het proces van eerherstel. Met zijn collectie lag Carl aan de basis van talloze boeken, artikelen, tentoonstellingen en documentaires. Studenten, onderzoekers, journalisten en schrijvers wisten zijn weg te vinden naar de bibliotheek in zijn woning aan de Veemkade. Recent verscheen nog Suriname in Beeld, een boek over de fotografie in Suriname tussen 1845 en 1975, waaraan hij meewerkte.
Carl Haarnack was al geruime tijd ziek en heeft in de afgelopen maanden zorgvuldig de overdracht van zijn collectie geregeld. Er is een stichting opgericht onder voorzitterschap van Gert Oostindie. Naar verwachting zal de bibliotheek, in samenwerking met de Universitaire Bibliotheken Leiden, het Nationaal Slavernijmuseum en het Nationaal Archief voor Suriname, beschikbaar blijven voor onderwijs en onderzoek. De betrokkenheid van Carl Haarnack bij de tentoonstelling ‘Nijkerk-Suriname: mijn geschiedenis, jouw geschiedenis’ in Museum Nijkerk blijft voelbaar en zichtbaar.
Edith de Jong